Điều các mẹ lo nhất không phải là một điều khoản khô khan, mà là câu hỏi: nếu con gặp chuyện, ai sẽ quyết định thay con?
Mấy tuần nay, nhiều mẹ thấy cụm từ “hiến tạng trẻ em” kèm những câu nặng: trẻ 7 tuổi bị hỏi hiến tạng, đăng ký là bị lấy ngay. Lo lắng là điều dễ hiểu, vì đây là chuyện liên quan đến tính mạng và cơ thể của con.
Câu trả lời ngắn là: theo Luật năm 2006, người dưới 18 tuổi chưa được hiến mô, tạng. Dự thảo trình Quốc hội ngày 21/10/2026 mới đề xuất mở rộng cho trẻ dưới 18 tuổi trong điều kiện chặt, và tính đến 30/10/2026 dự thảo vẫn chưa được thông qua.
Chuyện gì đã làm dư luận dậy sóng?
Làn sóng này không bắt đầu từ một ca bệnh cụ thể nào được công bố. Nó bắt đầu từ hai việc diễn ra gần như cùng lúc. Thứ nhất, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Trong dự thảo, lần đầu tiên có đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết và hiến mô tái sinh khi còn sống.
Thứ hai, thông tin khảo sát lấy ý kiến trẻ em lan truyền. Có luồng khảo sát của Cục Quản lý Khám, chữa bệnh từ ngày 12 đến 21/10/2026, gồm nhóm trẻ từ 7 tuổi đến dưới 18 tuổi là người nhà cán bộ y tế hoặc người bệnh, có phụ huynh hướng dẫn. Cùng lúc, một luồng khảo sát qua Đoàn, Đội và trường học lan truyền với thông điệp “phấn đấu 100% trẻ em tham gia”, rồi được ghi nhận là đã đóng sớm vào chiều 22/10 mà chưa có giải thích công khai đầy đủ.
Bộ Y tế sau đó đã làm rõ vào các ngày 23/10, 27/10 và 30/10: không lấy bộ phận lành nào của trẻ đang sống; khi còn sống chỉ hiến mô tái sinh cho người thân; hiến sau khi chết chỉ khi đã xác định tử vong, có nguyện vọng trước đó và có đồng ý của gia đình; đăng ký hủy được bất cứ lúc nào.
Ba câu hỏi phải tách ra, đừng gộp thành một
Hầu hết hiểu lầm đến từ việc gộp ba câu hỏi khác nhau thành một câu “trẻ được hiến tạng”. Khi tách ra, mọi chuyện rõ hơn nhiều.
| Câu hỏi | Ý nghĩa thật | Cần nhớ |
|---|---|---|
| Trẻ có được hỏi ý kiến về luật không? | Lấy ý kiến chính sách, theo Luật Trẻ em 2016 | Hỏi ý kiến về nguyên tắc không sai, nhưng cách hỏi và chỉ tiêu mới là điểm bị chất vấn |
| Trẻ có được đăng ký nguyện vọng hiến sau khi chết không? | Ghi nhận nguyện vọng, theo dự thảo cần văn bản đồng ý của người đại diện, hủy được bất cứ lúc nào | Đây là đề xuất, chưa phải luật; đăng ký khác hẳn việc lấy tạng |
| Khi nào mới được lấy mô, tạng thật? | Chỉ sau khi xác định tử vong do chết não hoặc chết tuần hoàn, đủ điều kiện pháp lý và có đồng ý của gia đình | Không có chuyện đăng ký xong là lấy ngay |
Tin đồn nào đã bị bác bỏ, nỗi lo nào là có thật?
Có những phiên bản cực đoan đã được bác bỏ trực tiếp. “Trẻ đang sống sẽ bị lấy thận, gan” là sai, vì dự thảo cấm lấy bộ phận lành của trẻ đang sống. “Khảo sát là ký hiến” cũng sai, vì khảo sát không phải là đăng ký hiến. “Có thẻ hiến thì bác sĩ không cứu nữa” sai so với nguyên tắc tách biệt điều trị và hiến. “Tủy xương là tủy sống” cũng sai: tủy xương là mô tạo máu, có thể tái tạo.
Nhưng không phải mọi nỗi lo đều vô lý. Trẻ có thể chịu áp lực từ gia đình, thầy cô hoặc phong trào, nhất là khi khảo sát gắn với chỉ tiêu tham gia. Cha mẹ cũng có thể có xung đột lợi ích, ví dụ khi chính cha mẹ là người cần mô tái sinh của con. Hệ thống đăng ký trực tuyến được thừa nhận ngày 30/10/2026 là chưa xác thực chính chủ. Đây đúng là một lỗ hổng cần sửa, dù “đăng ký hộ là sẽ bị lấy tạng” vẫn là sai, vì việc lấy còn cần xác định tử vong độc lập và đồng ý của gia đình.
Về nhu cầu y khoa, tính đến 25/10/2026, Bệnh viện Nhi Trung ương có 60 bệnh nhi gan giai đoạn cuối cần ghép, trong đó 25 em nặng cần ghép trong 3 đến 6 tháng. Con số này giúp mẹ hiểu vì sao Bộ Y tế muốn mở rộng nguồn hiến, nhưng nó không tự chứng minh đề xuất với trẻ em là đúng.
Các mẹ nên làm gì lúc này?
Trước hết, đừng ký vội bất cứ giấy tờ nào mà mình chưa hiểu rõ đó là khảo sát, đăng ký nguyện vọng hay thủ tục hiến thật. Hãy hỏi người đưa giấy: văn bản này có giá trị pháp lý gì, ai là người đại diện đồng ý, con có quyền từ chối và rút lại không, và thông tin sẽ được dùng vào việc gì.
Thứ hai, khi đọc tin trên mạng, hãy kiểm tra trạng thái pháp lý trong câu chữ. Nếu bài viết dùng từ “luật mới”, hãy xem đó là dự thảo hay luật có hiệu lực. Bài viết đáng tin thường nhắc kèm cả hai khóa an toàn: nguyện vọng của trẻ và đồng ý của cha mẹ.
Thứ ba, hãy nói chuyện với con bằng ngôn ngữ phù hợp lứa tuổi, không dọa dẫm và không ép con chọn một phe. Với trẻ nhỏ, điều quan trọng nhất là để con biết rằng con có quyền nói không, và cha mẹ sẽ bảo vệ con.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Luật hiến tạng trẻ em đã được thông qua chưa?
Đáp: Chưa, tính đến 30/10/2026. Dự thảo mới được trình Quốc hội ngày 21/10/2026 và đang được xem xét, cho ý kiến.
Hỏi: Con tôi làm khảo sát ở trường có nghĩa là con đã đăng ký hiến tạng không?
Đáp: Không. Khảo sát khác với đăng ký hiến. Đăng ký hiến cho trẻ dưới 18 tuổi, theo dự thảo, còn cần văn bản đồng ý của người đại diện và hủy được bất cứ lúc nào.
Hỏi: Gia đình có quyền từ chối không?
Đáp: Có, theo giải thích chính thức tính đến 30/10/2026. Với hiến sau khi chết, nếu gia đình không đồng ý thì không lấy. Với hiến mô tái sinh khi còn sống, nếu trẻ phản đối thì ý kiến của trẻ được ưu tiên.
Hỏi: Tôi nên nói gì với con khi con hỏi về chuyện này?
Đáp: Hãy nói đơn giản: đây là chuyện người lớn đang bàn về luật, con không phải ký gì ngay, con có quyền nói không, và cha mẹ sẽ quyết định cùng con.
Nội dung bài viết chỉ mang tính thông tin, giúp phụ huynh hiểu rõ trạng thái pháp lý và các khái niệm cơ bản, không phải tư vấn y tế hay tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của bất kỳ gia đình nào. Khi cần quyết định liên quan đến sức khỏe hoặc pháp lý của con, gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị, cơ sở y tế có thẩm quyền và cơ quan pháp luật có liên quan.
Nguồn tham khảo chính (tính đến 30/10/2026): Báo cáo nghiên cứu “Tranh luận hiến tặng mô/tạng ở trẻ em dưới 18 tuổi trên mạng xã hội Việt Nam (tháng 10/2026)”; Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, thông tin về dự án Luật ngày 23/10/2026; Báo Hải Phòng theo TTXVN ngày 30/10/2026; Dân Việt ngày 27/10 và 30/10/2026.